Θυμάμαι όταν για πρώτη φορά έφτασα στο Livigno, τον Μάρτιο του 1993, με έναν ματρακά fiat uno 1100 και με το πάθος και τη δίψα του αρχάριου χιονοδρόμου να βρει τον χιονοδρομικό του παράδεισο, τα μάτια μου γούρλωσαν στο αντίκρυσμα του χωριού κατεβαίνοντας πάνω από τον οικισμό Tre Palle, και το μυαλό μου σκέφτηκε αστραπιαία .."εδώ είμαστε"...
Μέσα σε μια κοιλάδα στα 1870 μέτρα υψόμετρο, σπιτάκια ξύλινα αραδιασμένα κατά μήκος, με ένα μέτρο χιόνι στις στέγες, ο καπνός από τα τζάκια να λικνίζεται φιδίσια στον χλωμό ουρανό και οι πίστες χύνονταν κατηφορικά αυλάκια στην μια πλευρά της κοιλάδας ,στην πλαγιά του carosello 3000... Φανταστείτε τωρα, κάποιον που έχει δει μόνο τα ρημάδια χιονοδρομικά της Ελλάδας, και τα μικρά χιονοδρομικά του Abruzzo, μιάμιση ώρα από το σπίτι μου στη Ρώμη, να βρίσκεται ξαφνικά σε ένα από τα ομορφότερα και ένα από τα ψηλότερα χιονοδρομικά της Ιταλίας και των Αλπεων...ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ!!
Από εκείνη τη φορά, που τον έχανες που τον έβρισκες, χειμώνα καλοκαίρι, τσουούπ στο Livigno .! Κι όλο αυτά μέχρι το 2000 που πήγα για τελευταία φορά για να γιορτάσω το Ιωβηλαίο...Κάτι οι πίστες, κάτι τα αφορολόγητα (καθότι αφορολόγητο χωριό μέχρι και σήμερα), κάτι το κρύο που δεν έπεφτε κάτω από -15 το χειμώνα και δεν ξεπέρναγε τους 20 το καλοκαίρι, κάτι η μυστήρια ομορφιά του υπερβολικού χιονιού, όλα μαζί συντελούσαν στο να ζεις οπότε κι αν ήσουν εκεί, τον επίγειο ορεινό παράδεισο ...
Από τότε κι έπειτα, γυρίζοντας "μόνιμα" Ελλάδα, επιστρέφοντας κάθε μήνα Ιταλία, γνώρισα νέο παράδεισο στους Δολομίτες...Χρόνια λοιπόν με "έτρωγε" η απουσία του πρώτου μου Αλπικού έρωτα και έτσι αποφάσισα μετά από 22 χρόνια να ξαναγυρίσω στα παλιά λημέρια, έτσι, λίγο από νοσταλγία, λίγο από περιέργεια, λίγο από τις συνθηκες του χιονιού που έδειχναν καταπληκτικές, όπως πάντα βέβαια.....
Η ΠΡΩΤΗ ΕΝΤΥΠΩΣΗ.. ..το Livigno δεν είναι όπως το ήξερα... Συνεχίζει βέβαια να είναι ΠΑΝΕΜΟΡΦΟ και ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ για κάποιον που δεν έχει ξανάρθει, αλλά έχει μεγαλώσει....κι ότι μεγαλώνει φθείρεται και χαλάει η σφριγηλότητα του κι η μοναδικότητα του....έγινε γνωστό με το facebook, με κάτι τύπους ψώνια σαν και μας που διαλαλούσαν την επί της γης μοναδικότητα του...Τώρα κάθε "καρυδιάς καρύδι" σέρνεται στους δρόμους του, άνθρωποι που πολλές φορές δεν έχουν να κάνουν με τη χιονοδρομία και με την ορεινολαγνεία, μαζεύονται για να κάνουν τα ψώνια τους, τα μαγαζιά έχουν διπλασιαστεί και οι τιμές τού κάποτε, δεν υπάρχουν πια ούτε σαν μυρωδιά ...Το χωριό έχει μεγαλώσει τόσο που από το τελευταίο σπίτι και ξενοδοχείο, στις δύο του άκρες, θες 4 χιλιόμετρα για να πάς στο κέντρο, ενώ κάποτε τα άκρα του δεν απείχαν του κέντρου περισσότερο από ενάμιση χιλιόμετρο.
Οπως και νάχει ,σαν χιονοδρομικός προορισμός είναι μαγευτικός, σίγουρα δεν συγκρίνεται με την απεραντοσύνη και μοναδική ομορφιά των Δολομιτών, αλλά είναι ότι πρέπει για αρχάριους και μεσαίους σκιέρ που θέλουν μια πρώτη συγκλονιστική επαφή με τις Άλπεις, και που θέλουν να περάσουν ΚΑΛΑ ένα τετραήμερο ....
Στο χωριό απλώνονται 120 χιλιόμετρα ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΑ στρωμένες πίστες, οι πιο πολλές κόκκινες, λίγες μαύρες και ακόμη πιο λίγες μπλε ...Ποιότητα χιονιού αγγίζει το τέλειο, θερμοκρασίες πολύ χαμηλές και χιόνωση σχεδόν πάντα φυσική,αφού από τον Οκτώβριο έως και Μάιο χιονίζει μπόλικα και ακατάπαυστα...Το κακό είναι ότι οι δύο πλαγιές του βουνού, δεν είναι ακόμη ενωμένες μεταξύ τους, οπότε πρέπει να αποφασίζεις που θα πας σήμερα και που αύριο....Βέβαια η κάθε πλαγιά σε βγάζει για μια ολόκληρη μέρα σκι, δεν βαριέσαι και στην περίπτωση που θες να αλλάξεις πλαγιά, πας μέσα σε 5 λεπτά απέναντι με το δωρεάν ski bus...
Η μία πλευρά είναι το carosello 3000 ski area και όπως δείχνει και το νούμερο ακουμπάμε σχεδόν τα 3000 μέτρα.. Εδώ οι πίστες είναι στη βόρεια πλευρά, και για να μην τρέχετε να ψάχνετε τσάμπα την καλύτερη, θα σας πω μόνο ένα : κόκκινες Blesaccia 1 και 2 και μαζί με την μαύρη Zuelli φτάνουμε στο χωριό, διανύοντας 3300 περίπου χιλιόμετρα, με μια υψομετρική διαφορά. 1000μ. και με max κλίσεις 50,42%.
Μια άλλη πονηρή και δυνατή πίστα είναι η κόκκινη Femminile (η γυναικεία), που ξεκινάει δεξιά από το τέλος του λιφτ Blesaccia 2, ξεκινάει παραπλανητικά ομαλά, μετά φτάνει σε max κλίση 56% κι ενώνεται κι αυτή με τη Zuelli μέχρι το χωριό.
Αριστερά και κάτω από την άφιξη της καμπίνας του Carosello, υπάρχει skicross snow Park και δεξιά κάτω οδηγούμαστε στην κόκκινη Federia, μια μικρή (1080μ) πίστα για ζέσταμα, εκεί σπάνια βρίσκεις ουρά στο λίφτ, απ' όπου ανεβαίνοντας στην κορφή, πέφτεις αριστερά στην κόκκινη slalom, ένα ωραίο snow Park με μιά όμορφη χαραγμένη giant slalom διαδρομή με πόρτες και χρονομέτρηση.
Τελειώνοντας με την πλευρά του Carosello, θα έλεγα ότι για αρχάριους ενδείκνυται η πλευρά δεξιά του λίφτ της Blesaccia 2, με κατεύθυνση την Costaccia και το ομώνυμο καταφύγιο, που βρίσκεται πάνω από το κέντρο του χωριού. Εκεί έχει ήπιες πίστες, με πολύ περισσότερο κόσμο, που τελειώνουν στα μπαράκια και εστιατόρια του livigno. Λίγο πιο τεχνική πίστα είναι η Natale, που μαζί με την Costaccia σώζουν λίγο το αδιάφορο της περιοχής...
Περνώντας απέναντι στη νότια πλευρά της κοιλάδας, ξαπλώνονται οι πίστες του Mottolino ski area...Από δω υπέροχη θέα και ολοκληρωμένη του χωριού, με πίστες κόκκινες, μαύρες και μπλέ, η περιοχή ενδείκνυται περισσότερο για τους αρχάριους αλλά δεν απογοητεύει και τους πιο έμπειρους ..
Από τις καλύτερες κόκκινες η mottolino centrale και η sponda fis (πίστα για προπονήσεις των εθνικών ομάδων),και μια άκρως ενδιαφέρουσα μπλέ η Piemonte,που ξεκινάει στην κορυφή του mottolino κάνουμε αριστερά και μετά από μια εύκολη κλίση περνάμε σε μια πιο όμορφη κλίση μέσα από δασωμένη περιοχή και καταλήγουμε στην αφετηρία της τηλεκαμπίνας.
Το ομορφότερο βέβαια κομμάτι της περιοχής είναι η δεξιά πλευρά του βουνού που τρέχουν 2 υπέροχες μαύρες πιστες, η nera και η Paradisin που καταλήγουν και συνεχίζουν και οι δύο στην φημισμένη μαύρη Giorgio Rocca (προς τιμήν του παγκόσμιου πρωταθλητή στο ειδικό και γιγάντιο σλάλομ από το Livigno) και τελειώνουν στην περιοχή Teola του χωριού.
Για τους snow Park addicted, η ζώνη του Mottolino και συγκεκριμένα πάνω από το χωριό tre palle, έχει το πιο fun snow Park της Ευρώπης, που είναι ανοικτό μέχρι και τα μέσα Μαϊου.
Αντε και κατεβήκαμε τις πίστες ...και τώρα τι κάνουμε???
Αν είμαστε στο Carosello, μαζευόμαστε στην αφετηρία της καμπίνας, και στο τέλος της μαύρης πίστας ,στο Stalet, δυνατό after bar, με live μουσική έξω και dj μέσα, όποτε ο καιρός δεν επιτρεπει το έξω. Υπέροχη μουσική, δυνατό bombardino, πολύ καλή πηκτή μαύρη σοκολάτα ρόφημα, ωραίο appfelstrudel...
Αν τώρα βρισκόμαστε απ' την άλλη πλευρά του Μottolino, στο Tea del Vidal γίνεται ψιλοχαμός, με το bombardino να ρέει άφθονο,αφού αυτοί το φτιάχνουν μόνοι τους με αγνά υλικά και εφόσον εδώ το εφηύραν πριν από 40 περίπου χρόνια...βέβαια δεν θα πρέπει να σας ξεφύγει και το Cosmo, όπου τα live πάνε σύννεφο ,κι αυτό,όπως και τ άλλο, στο τέλος της τηλεκαμπινας.
Αν τώρα κάποιος φύγει γρήγορα από τις πίστες και μπεί στο κέντρο του χωριού, εκεί τον περιμένει κάτι πολύ καλό....το pub -bistro "bivio", έχει πολλά κοκτέιλς και ανεβασμένη μουσική για ψαγμένους... Το ίδιο και το Mikys bar πιο μπροστά κι αριστερά, το bar του ξενοδοχείου Debora Compagnoni (της πρώην παγκόσμιας πρωταθλητριας της ελεύθερης κατάβασης) και το Daphne's bar σε ιρλανδεζικο στυλ.
Για after δεν γνωρίζω πολλά ,γιατί συνήθως σε τέτοια μέρη,οι περισσότεροι πάνε για σκί, οπότε κοιμούνται σχετικά νωρίς, άρα η ζωή μετά τις δώδεκα είναι δύσκολη.. Μέχρι αργά πάντως βρίσκεις την μπυραρία birrificio Livigno με μεζεδάκια και την Marcos pub bistro με φαγητό και πίτσα που κλείνουν στις 12.
Μια καλή Χιονοδρομικη μέρα θέλει να επισφραγίζεται με καλό φαί και κρασί..Το Livigno, είναι το πιό κατάλληλο μέρος!! Παντρεύει τις αλπικές γεύσεις με τις Ιταλικές και τις Μεσογειακές.
Εδώ θα βρούμε πολλά εστιατόρια ,κάποια με μοντέρνο στύλ και τα περισσότερα με στύλ rustico. Οι Λομβάρδοι και κυρίως οι Βαλτελινέζοι φημίζονται για τα πολλά και υπέροχα τυπικά φαγητά τους ,καθώς και μια σειρά ποικιλιών κρασιού που είναι doc της Valtellina.
Τυπικό τους φαγητό, τα ζυμαρικά pizzoccheri, κοντή ταλιατέλλα από φαγόπυρο και λίγο στάρι, αλεσμένα αποκλειστικά σε πετρόμυλο, μαγειρεμένα με κομματάκια πατάτας, βρασμένου λάχανου ή σπανάκι και σάλτσα από φρεσκολιωμενο αγελαδινό βούτυρο και τριμμένο τυρί .
Για τα pizzoccheri, όπως και για τα άλλα τοπικά ζυμαρικά, το καλύτερο τυρί για τρίψιμο είναι το τοπικό και φημισμένο bitto και το stravecchio. Φτιαγμένα από ωμό άβραστο γάλα αγελάδων που αρμέγονται μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες και βόσκουν στην κοιλάδα στα 1800 μέτρα. Το γάλα μεταφέρεται αμέσως στον τόπο παραγωγής και αφού φτιαχτεί τυρί, αφήνεται να ωριμάσει από 3 μήνες έως 10 χρόνια σε σπηλιές από πέτρα. Ειναι ότι νοστιμότατο έχω δοκιμάσει σε τυρί...
Περίφημα και τα αλλαντικά τους, bresaola και speck και το τυπικό κρασί της valtellina το Nebbiolo.
ΠΟΥ ΘΑ ΦΑΜΕ..;;
Τα περισσότερα, για να μην πώ όλα τα εστιατόρια ,προσφέρουν πολύ και ωραίο φαγητό και σε πολύ καλές τιμές. Τιμές ξεκινούν από 25-40 ευρώ το άτομο και για πίτσα περίπου 10-15 ευρώ φτηνότερα ..
Γενικά στο Livigno τρώς καλά και ότι μπορείς να φανταστείς. Αξίζει όμως να επισκεφτείς χαρακτηριστικά-τυπικά της περιοχής εστιατόρια με αλπικό Ρουστίκ διάκοσμο και παραδοσιακές τοπικές συνταγές . Ένα απ' αυτά που μου κίνησε την περιέργεια αμέσως μόλις το είδα είναι το Calcheira στην αρχή της κοιλάδας val Federia, στο τέλος του χωριού, εκεί που αρχίζει η κοιλάδα και το μονοπάτι που βγάζει Ελβετία ..Στο τέρμα του δρόμου υπάρχει το τελευταίο parking P3, παρκάρεις και μπαίνεις . Δοκιμάζουμε οπωσδήποτε τα sciatt, (στρογγυλές τηγανίτες με γέμιση τοπικό τυρί-προσφέρονται σαν ορεκτικά), ravioli με γέμιση ricotta (ξινομυζήθρα) με μέλι και pesto από ρόκκα και τραγανό καραμελωμένο speck, Stecco από μοσχάρι σε σουβλάκι τυλιγμένο με speck (κάτι παρόμοιο με κεμπάπ αλλά πιο εξελιγμένο) και βέβαια στο τέλος crostata με φρούτα του δάσους και τηγανίτες από μήλα με κρέμα βανίλια. Ένα καλό χορταστικό δείπνο μαζί με ποτό δεν θα στοιχίσει πάνω από 40 ευρώ το άτομο....
Αν μικρός είχες ονειρευτεί να τρέχεις στα ελβετικά αλπικά λιβάδια σαν την Χάιντι και να ζείς στη θαλπωρή του κουκλίστικου σπιτιού του παππού της, να η ευκαιρία να ζήσεις από κοντά το όνειρο σου!! Σίγουρα, όχι να γίνεις Χάιντι, αλλά να ζήσεις για λίγες ώρες έξω απ' το χωριό και πάνω στο βουνό, ανάμεσα στα έλατα και πάνω από το καθάριο ποταμάκι, την περιποίηση και τις μοναδικές γεύσεις του Leo και της γυναίκας του, στην baita Tea da Memi! Εδώ πρέπει από μέρες πριν να κάνεις κράτηση, γιατί ο κουκλίστικος χώρος είναι μικρός και μετά βίας χωράει είκοσι άτομα.... Αν είστε λίγοι ή ακόμη και ζευγάρι, μπορεί να βρεθείτε να τρώτε στο ίδιο τραπέζι με άλλους 15.. (ευκαιρία για γνωριμίες). Εκεί εγώ έκανα κράτηση 40 μέρες πρίν και το έκλεισα όλο για την ομάδα μου (Hellenic skimania).
Το μέρος σε συναρπάζει....Έχεις δύο επιλογές...η μία να παρκάρεις στο πάρκινγκ P3 στην αρχή της val Federia και να πας με τα πόδια από το δασικό δρομάκι για 2500μ. θαυμάζοντας τη χιονισμένη φύση και ....η άλλη επιλογή να προχωρήσεις παράνομα μέσα στον δασικό δρόμο με το αυτοκίνητο μέχρι μετά το εκκλησάκι της Παναγίας addolorata και μετά με τα πόδια σε μια έντονη ανηφόρα για 300 μέτρα φτάνεις στον πολυπόθητο προορισμό σου ..Όπως και να χει όλη η διαδικασία, μαζί και το φαγητό, είναι εμπειρία ζωής..!!
Tο δείπνο ξεκινάει με ένα prosecco για το "καλωσήρθατε" και ο Leo φέρνει πιάτα, εσύ δεν παραγγέλνεις τίποτα. Οτι έχει φέρνει και συ απλά δοκιμάζεις και τρώς. Ορεκτικά ...tagliere από ποικιλία τυριών και tagliere από ποικιλία αλλαντικών που τα φτιάχνει αυτός ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΑ ΒΡΙΣΚΕΙΣ ΑΛΛΟΥ, ΣΕ ΑΛΛΑ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ ΕΝΝΟΩ.. Προϊόντα από τις αγελάδες του...300 κεφάλια έχει, που βόσκουν όλο το καλοκαίρι στα αλπικά λιβάδια της val Federia. Ζυμαρικα Pizzoccheri φτιαγμένα με τον δικό του τρόπο, χοιρινά παϊδάκια στην κατσαρόλα με σάλτσα valtellinese και άλλες τοπικές και δικές του επινοήσεις που αφήνουν ιδιαίτερες αναμνήσεις στον ουρανίσκο σου...Το τέλος συνοδεύεται πάντα με grappa που φτιάχνει αυτός από τους καρπούς των ελάτων και από φαρμακευτικά βότανα της περιοχής
Δεν θα περιγράψω άλλα εστιατόρια, αφού όλα τ άλλα είναι το ίδιο καλά αλλά όχι ιδιαίτερα όπως τα προηγούμενα δυό...Τελικα όπου και να πάς δεν θα μείνεις παραπονεμένος.
Το Livigno προσφέρει πολλά, κάνεις υπέροχες ολιγοήμερες διακοπές, έχει κίνηση, μαγαζιά με πολλές προσφορές σε όλα τα είδη, έχει "νυκτερινή" ζωή, έχει πίστες για όλα τα γούστα, έχει ομορφιά, έχει κρύο και καλή ποιότητα χιονιού, είναι σχετικά φτηνό σε σύγκριση με άλλα χιονοδρομικά των Αλπεων αυτού του μεγέθους, έχει καλή τιμή στα skipass, καλό και καινούργιο εξοπλισμό στις ενοικιάσεις σκι και snowboard, φθηνά καύσιμα λόγω του ότι όλο το χωριό είναι duty free..Το μόνο κακό του είναι ότι χειμώνα καλοκαίρι δεν "πέφτει καρφίτσα". Οι καλύτερες εποχές χωρίς πολύ λαό είναι η αρχή της χιονοδρομικής σεζόν (τέλος Νοέμβρη μέσα Δεκέμβρη) και στο τέλος (μέσα Απρίλη με μέσα Ιουνίου)....
Υποσημείωση: για τις κυρίες καλλυντικά duty free, οπωσδήποτε αγορά σε ευκαιρίες σκι, και επίσκεψη στα στοκατζίδικα της Timberland..
Το Livigno είναι εκεί και σας περιμένει...Αθήνα - Μπέργκαμο με Ryanair, νοίκιασμα αυτοκινήτου και μετά από 3μιση ώρες είσαι στον παράδεισο...!! Τιμές για ένα τριήμερο, από 300 ευρώ το άτομο με φαγητό,χωρίς σκι ..Για σκιέρ,σύν 150 ευρώ παραπάνω ...
.jpg)
